top ve htop Komutları ile Sunucu Kaynaklarını İzleme Rehberi

Sunucu yöneticileri için sistem kaynaklarını gerçek zamanlı izlemek kritik bir öneme sahiptir. top htop komutları, Linux tabanlı sunucularda CPU, bellek ve süreç tüketimini etkili bir şekilde takip etmek üzere tasarlanmış vazgeçilmez araçlardır. Bu rehberde, top ve htop komutlarının temel kullanımını, pratik ipuçlarını ve karşılaştırmalarını ele alarak, sunucu performansınızı optimize etmenize yardımcı olacağız. Bu araçlar sayesinde, kaynak yoğun süreçleri hızlıca tespit edip müdahale edebilirsiniz.

top Komutunun Temel Özellikleri ve Kullanımı

top komutu, Unix-like sistemlerde varsayılan olarak bulunan interaktif bir süreç izleyicisidir. Terminalde “top” yazarak çalıştırıldığında, anlık sistem yükünü gösteren dinamik bir ekran sunar. Üst kısımda genel sistem istatistikleri (uptime, yük ortalaması, CPU ve bellek kullanımı) yer alırken, alt kısımda süreçler PID, kullanıcı, CPU ve bellek tüketimine göre sıralanır. Bu komut, sunucu kaynaklarını izlerken ilk başvurulacak araçtır çünkü ek kurulum gerektirmez.

Sıralamayı CPU kullanımına göre yapmak için “Shift + P” tuşlarını kullanın; bellek için “Shift + M”. Bir süreci sonlandırmak üzere “k” tuşuna basıp PID girin. Çıkmak için “q” yeterlidir. top’un avantajı, düşük kaynak tüketimidir; ancak metin tabanlı arayüzü yeni kullanıcılar için karmaşık gelebilir. Düzenli kullanımda, yük ortalamasının 5 dakikalık değerini (load average) izleyerek proaktif önlemler alabilirsiniz. Örneğin, yük 1.0’ı aştığında süreçleri inceleyin ve gereksiz olanları temizleyin.

top Çıktısını Etkili Yorumlama

top ekranında %CPU sütunu, bir sürecin CPU çekirdeklerinden ne kadarını kullandığını gösterir. %MEM ise fiziksel belleğin kullanım oranını yansıtır. RES (resident memory) ve VIRT (virtual memory) değerleri, sürecin gerçek bellek ayak izini verir. Swap kullanımı yüksekse, bellek yetersizliğinden kaynaklanan sorunları işaret eder. Bu verileri izleyerek, veritabanı sunucularında yavaş sorguları veya web uygulamalarında bellek sızıntılarını tespit edebilirsiniz. Haftalık izlemelerde, ortalama CPU kullanımını not alarak trend analizi yapın.

Yaygın Klavye Kısayolları

top’ta “1” tuşu ile CPU çekirdeklerini ayrı ayrı görüntüleyin; “f” ile sütun seçimi yapın. “z” ile renkli mod etkinleştirin, “n” ile süreç sayısını sınırlayın. Bu kısayollar, yoğun sunucularda navigasyonu hızlandırır. Örneğin, 1 tuşu multi-core sistemlerde darboğazları belirlemenize yardımcı olur. Pratikte, Shift + F ile alan filtreleme yaparak belirli kullanıcı süreçlerini odaklayın; bu, paylaşımlı sunucularda faydalıdır ve müdahale süresini kısaltır.

htop Komutunun Üstünlükleri ve Kurulum Adımları

top htop komutları arasında htop, top’un gelişmiş bir alternatifi olarak öne çıkar. Renkli arayüzü, fare desteği ve tree view modu sayesinde süreçler arası ilişkileri görselleştirir. htop’u kullanmak, sunucu izlemeyi daha sezgisel hale getirir; özellikle bulut tabanlı ortamlarda tercih edilir. Kaynak tüketimi top’a benzerdir, ancak arama ve filtreleme özellikleri üstündür.

Kurulum için Debian/Ubuntu’da “sudo apt update && sudo apt install htop” komutunu çalıştırın; CentOS/RHEL’de “sudo yum install htop” veya “sudo dnf install htop” kullanın. Başlatmak üzere “htop” yazın. Üst menüden F3 ile arama yapın, F4 ile filtreleyin. Tree modu (F5), ebeveyn-çocuk süreç ilişkilerini gösterir. Scroll ile gezinmek, fare ile süreçleri seçmek mümkündür. Bu özellikler, karmaşık uygulamalarda hata ayıklamayı kolaylaştırır.

htop Arayüzünde Navigasyon ve Özelleştirme

htop’ta sol panel CPU, orta bellek, sağ disk/swap gösterir. F2 ile setup menüsünden metrikleri düzenleyin; örneğin, ağ kullanımını ekleyin. F9 ile süreci öldür, F7/F8 ile nice değerini ayarlayın. Bu, önceliklendirme için idealdir. Pratik örnek: Yüksek CPU kullanan bir Node.js uygulamasını tree modunda inceleyin, alt süreçleri sonlandırın. Konfigürasyon dosyasını (~/.config/htop/htoprc) düzenleyerek varsayılan görünümü kaydedin; böylece her oturumda hazır olur.

top ve htop Karşılaştırması

top hafif ve her yerde bulunurken, htop görsel zenginlik sunar. top komut satırı odaklıyken, htop grafik barlar ve mouse ile interaktiftir. Performans açısından benzerler, ancak htop’un arama özelliği büyük sunucularda zaman kazandırır. top htop komutlarıni birlikte kullanın: top ile hızlı bakış, htop ile derin analiz. Testlerde, htop’un öğrenme eğrisi düşük; 10 dakikada ustalaşılır.

Sunucu İzleme Stratejileri ve Pratik İpuçları

top htop komutları ile izlemeyi rutine bağlayın: Sabah ve akşam cron job ile loglayın (örneğin, “top -b -n1 > /var/log/top.log”). Eşik değerler belirleyin; CPU %80 üzeri alarm için script yazın. Birden fazla terminalde paralel izleyin. Sunucu kümelerinde tmux ile birden fazla htop penceresi açın.

İpuçları: Süreçleri kullanıcıya göre filtreleyin (htop’ta F4). Bellek sızıntılarını RES artışı ile yakalayın. Yük ortalaması CPU sayısından yüksekse ölçeklendirme düşünün. Bu araçlar, downtime’ı minimize eder. Düzenli kullanım, sistem sağlığını korur ve maliyetleri düşürür.

Sonuç olarak, top ve htop komutlarını ustalıkla kullanarak sunucu kaynaklarınızı proaktif yönetin. Bu rehberdeki adımları uygulayarak, performans sorunlarını erken tespit edip çözün; verimliliğinizi artırın.