screen ve tmux ile Arka Planda Terminal Oturumu Yönetme

Uzun süreli sunucu işlemleri sırasında, SSH bağlantınızın kesilmesi durumunda terminal oturumunuzun devam etmesi kritik öneme sahiptir. Screen ve tmux, Linux ve Unix tabanlı sistemlerde bu sorunu çözen güçlü araçlardır. Bu araçlar, arka planda çalışan terminal oturumlarını oluşturmanızı, askıya almanızı ve yeniden bağlanmanızı sağlar. Özellikle sistem yöneticileri, geliştiriciler ve DevOps uzmanları için vazgeçilmezdirler. Bu makalede, screen ve tmux’un kurulumundan ileri düzey kullanımına kadar adım adım rehberlik edeceğiz. Pratik komutlar, örnek senaryolar ve en iyi uygulamalarla, bu araçları verimli bir şekilde entegre etmenizi sağlayacağız.

Screen ile Temel Oturum Yönetimi

Screen, terminal multiplexer olarak bilinen bir araçtır ve yıllardır stabil bir şekilde kullanılmaktadır. Öncelikle, çoğu Linux dağıtımında varsayılan olarak bulunmaz; bu nedenle kurulum gerekebilir. Ubuntu/Debian tabanlı sistemlerde sudo apt update && sudo apt install screen komutuyla, CentOS/RHEL’de ise sudo yum install screen veya sudo dnf install screen ile yükleyebilirsiniz. Kurulum sonrası, yeni bir oturum başlatmak için screen -S oturum_adi komutunu kullanın. Bu, “oturum_adi” adlı bir oturum açar ve komut satırınızı hazır hale getirir.

Oturumu yönetmek için Screen’in varsayılan tuş kombinasyonu Ctrl+A’dır. Örneğin, uzun süren bir dosya indirme işlemi başlattıysanız (örneğin wget http://ornek-dosya-buyuk.zip), bağlantınız kesilmeden önce Ctrl+A tuşuna basıp ardından D tuşuna basın. Bu, oturumu arka plana (detach) alır. Yeniden bağlanmak için screen -r oturum_adi komutunu girin. Aktif oturumları listelemek için screen -ls kullanın. Bu komut, tüm screen oturumlarını ID’leri ile gösterir ve hangisine bağlanacağınızı belirlemenizi sağlar.

Oturum Listeleme ve Yeniden Bağlanma

Çoklu oturumlar yönetirken, screen -ls komutu vazgeçilmezdir. Çıktı şu şekilde görünür: “12345.ots15.tty1 pts/1 localhost: Screen oturumları”. Burada 12345 ID’si ile yeniden bağlanmak için screen -r 12345 yazın. Eğer birden fazla oturum varsa ve hangisinin hangisi olduğunu unutursanız, screen -list ile detaylı bilgi alın. Bu özellik, sunucuda birden fazla uzun iş çalıştıran ekipler için idealdir. Pratikte, bir veritabanı yedeği alırken (mysqldump -u root -p > yedek.sql), screen içinde başlatıp detach ederek bağlantı sorunlarından korunun.

Ekran Bölme ve Pencere Yönetimi

Screen, tek oturum içinde birden fazla pencere açmanızı sağlar. Ctrl+A C ile yeni pencere oluşturun, Ctrl+A N ile bir sonrakine geçin, Ctrl+A P ile önceki pencereye dönün. Ekranı yatay bölmek için Ctrl+A S, dikey için Ctrl+A | kullanın. Bu, aynı oturumda log izleme ve komut çalıştırma gibi işleri yan yana yapmanızı sağlar. Örneğin, bir web sunucusu güncellerken bir pencerede tail -f /var/log/apache2/error.log izleyin, diğerinde apt upgrade apache2 çalıştırın. Bu özellik, verimliliği artırır ve context switching’i minimize eder.

Tmux ile Gelişmiş Oturum Yönetimi

Tmux, Screen’e alternatif olarak daha modern bir yapı sunar ve pencere/pane yönetiminde üstündür. Kurulum için Ubuntu’da sudo apt install tmux, CentOS’ta sudo yum install tmux komutlarını kullanın. Yeni oturum için tmux new-session -s oturum_adi yazın. Tmux’in prefix tuşu Ctrl+B’dir. Uzun bir işlem sırasında (örneğin pip install -r requirements.txt), Ctrl+B D ile detach olun. Yeniden bağlanmak için tmux attach-session -t oturum_adi komutunu girin. Aktif oturumları tmux list-sessions ile listeleyin.

Tmux, oturumları kaydetme ve yapılandırma dosyalarıyla kişiselleştirme imkanı verir. ~/.tmux.conf dosyasında prefix’i değiştirin veya status bar’ı özelleştirin (örneğin set -g status-bg blue). Bu, kurumsal ortamlarda standartlaştırma için uygundur. Tmux’in pane sistemi güçlüdür: Ctrl+B % ile yatay bölün, ” ile dikey bölün. Pane’ler arası geçiş Ctrl+B ok_tusu ile yapılır. Bir geliştirme oturumunda, sol pane’de editör (vim), sağda test (npm test) çalıştırın.

Pencere ve Pane İleri Teknikleri

Tmux’te pencere yönetimi için Ctrl+B C yeni pencere, Ctrl+B P/N geçiş yapar. Pane resize için Ctrl+B :resize-pane -x 80 komutuyla genişliği ayarlayın. Bu, büyük ekranlarda faydalıdır. Örnek: Bir CI/CD pipeline çalıştırırken, ana pane’de docker build ., alt pane’de docker logs container_id izleyin. Tmux’in copy-paste modu (Ctrl+B [ ile vi modunda) verimliliği artırır. Kurumsal ekiplerde, paylaşılan oturumlar için tmux -S /tmp/shared attach gibi socket tabanlı erişim sağlayın.

Screen ve Tmux En İyi Uygulamaları

Her iki araç da benzer işlevler sunsa da, tmux daha esnek pencereleme ile öne çıkar; screen ise hafiflik ve sadelikte üstündür. Seçiminizi iş yükünüze göre yapın: Kısa script’ler için screen, karmaşık geliştirme için tmux. Ortak ipucu: Oturum adlarını anlamlı verin (örneğin “db-backup-2023”). Bağlantı kesintilerinde otomatik yeniden bağlanma için screen -d -r oturum_adi (zaten bağlıysa detach eder) kullanın. Loglama için her oturuma script -f log.txt ekleyin.

Pratik bir senaryo: Sunucuda uzun bir makine öğrenmesi eğitimi başlatın. Screen/tmux ile detach olup yerel makinenize dönün; saatler sonra screen -r ml_egitim ile devam edin. Hatalardan kaçının: Prefix tuşunu yanlış basmayın, oturum adlarını not alın. Bu araçlar, kesintisiz workflow sağlar.

Screen ve tmux’u ustalıkla kullanarak, terminal verimliliğinizi katlayın. Düzenli pratikle, arka plan yönetiminde uzmanlaşacak ve ekip iş birliğinizi güçlendireceksiniz. Bu yöntemler, profesyonel BT ortamlarında standart hale gelmiştir; hemen bir test sunucusunda deneyin ve farkı görün.