Linux Sunucuda Dosya Sıkıştırma: tar, gzip ve zip Komutları

Linux sunucularında dosya sıkıştırma işlemleri, depolama alanını verimli kullanmak, veri transferini hızlandırmak ve yedekleme süreçlerini optimize etmek için vazgeçilmezdir. Bu makalede, tar, gzip ve zip komutlarını detaylı olarak inceleyerek, kurumsal ortamlar için pratik kullanım senaryolarını ele alacağız. Bu araçlar, sistem yöneticilerine büyük dosyaları yönetme konusunda esneklik sağlar ve sunucu performansını doğrudan etkiler. Tar komutu arşivleme odaklıyken, gzip ve zip sıkıştırma algoritmalarıyla öne çıkar. Aşağıdaki bölümlerde, her komutun temel syntax’ını, yaygın seçeneklerini ve gerçek dünya örneklerini adım adım açıklayacağız.

tar Komutu ile Arşivleme ve Sıkıştırma

tar (tape archive) komutu, birden fazla dosyayı veya dizini tek bir arşiv dosyasında birleştirmek için tasarlanmıştır. Linux sunucularında yedekleme işlemleri için sıkça tercih edilir. Temel syntax’ı tar [seçenekler] [kaynak] [hedef] şeklindedir. Arşiv oluşturmak için -c (create), çıkarmak için -x (extract), listelemek için -t (list) seçenekleri kullanılır. Sıkıştırma entegrasyonu için gzip ile -z, bzip2 ile -j gibi bayraklar eklenir.

Örneğin, /home dizinindeki tüm dosyaları sıkıştırılmış bir arşiv haline getirmek için şu komutu çalıştırın: tar -czvf yedek.tar.gz /home. Burada -v verbose modunu, -f ise dosya adını belirtir. Bu işlem, sunucuda gigabaytlarca alanı kurtarabilir. Arşivi çıkarmak için tar -xzvf yedek.tar.gz -C /backup komutunu kullanın; -C ile hedef dizini belirleyebilirsiniz. Yaygın bir hata, root izinleri olmadan sistem dizinlerini arşivlemeye çalışmaktır; sudo ile çözün.

• Adım adım yedekleme: 1) Dizini kontrol edin: ls -lh. 2) Arşiv oluşturun. 3) Bütünlüğü doğrulayın: tar -tzf dosya.tar.gz.
• Güvenlik için: Arşivlere parola ekleyin, ancak tar yerel desteklemez; zip’i tercih edin.

Bu yöntem, veritabanı yedekleri veya log dosyaları için idealdir ve sunucu kesintilerini minimize eder. Kurumsal ortamlarda cron job’larla otomatikleştirilmesi önerilir.

gzip Komutu ile Tek Dosya Sıkıştırma

gzip, tek dosyaları yüksek oranda sıkıştırmak için optimize edilmiş bir araçtır ve .gz uzantılı dosyalar üretir. tar ile sık entegre edildiğinden, arşivleme sonrası sıkıştırma için mükemmeldir. Syntax: gzip [seçenekler] dosya. Varsayılan sıkıştırma seviyesi 6’dır; -9 ile maksimum, -1 ile hızlı mod seçilebilir.

Sıkıştırma İşlemi

Büyük bir log dosyasını sıkıştırmak için gzip -9 access.log komutunu kullanın. Bu, dosya boyutunu %70-90 oranında küçültebilir. Orijinal dosya silinir ve access.log.gz oluşur. Birden fazla dosya için gzip *.log yeterlidir. Sunucuda disk alanı kritikse, gzip -k ile orijinali koruyun. Pratik takeaway: Günlük rotasyon script’lerinde gzip entegre edin, örneğin logrotate.conf’a compresscmd /bin/gzip ekleyin.

Açma ve Yönetimi

Sıkıştırılmış dosyayı açmak için gunzip dosya.gz veya gzip -d dosya.gz kullanın. stdin üzerinden pipe ile: cat dosya | gzip > sikistirilmis.gz. Liste için zcat dosya.gz | head. Kurumsal kullanımda, sıkıştırma seviyesini test edin: gzip -t dosya.gz bütünlüğü kontrol eder. Bu komut, veri transferinde bant genişliğini %80’e varan oranda tasarruf sağlar.

gzip, CPU yoğun olduğundan multicore sunucularda pigz paralel versiyonunu tercih edin: pigz -p 4 dosya.

zip ve unzip ile Taşınabilir Sıkıştırma

zip komutu, Windows uyumluluğu nedeniyle kurumsal ortamlarda tercih edilir ve hem arşivleme hem sıkıştırma yapar. Syntax: zip [seçenekler] arşiv.zip dosyalar. Parola koruması için -e kullanılır, bu tar’dan üstündür.

Oluşturma ve Seçenekler

/var/www dizinini parola korumalı arşivlemek için: zip -r -e web.zip /var/www. -r recursive, -e encrypt anlamına gelir. Parolayı girin ve onaylayın. Seviye ayarlamak için -9: zip -r -9 web.zip /var/www. Bu, FTP transferleri için idealdir. Liste için unzip -l web.zip.

Çıkarma ve İpuçları

Arşivi çıkarmak: unzip web.zip -d /hedef. Parola sorulursa girin. Sessiz mod -q, güncelleme -u. Sunucuda zip kurulu değilse: sudo apt install zip unzip. Pratik: Script’lerde find . -name "*.tmp" | zip -@ temizlik.zip ile dinamik arşivleyin. Zip, %60-80 sıkıştırma sağlar ve cross-platform testlerde güvenilirdir.

Linux sunucularında tar, gzip ve zip’i ustalıkla kullanmak, operasyonel verimliliği artırır. Bu komutları birleştirerek (örneğin tar.gz veya zip), yedekleme politikalarınızı güçlendirin. Düzenli pratik yaparak, olası hataları önleyin ve sunucu kaynaklarını en iyi şekilde yönetin. Bu araçlar, ölçeklenebilir IT altyapılarının temel taşlarındandır.